Sroczanka

Szczęście mam takie, że w „moim” dziale artystyczno-historycznym Muzeum Ziemi Bieckiej, wiele obrazów i grafik Anny Sroczanki – mam.

Anna Sroka znana jako Sroczanka urodziła się 6 kwietnia 1914 roku w Libuszy, w rodzinie rolników Piotra i Marii z domu Ludwin. Jej dzieciństwo upływało w przestrzeni naznaczonej dwoistością – z jednej strony bliskością natury, rytmem pól, wzgórz i lasów, które kształtowały w niej wrażliwość i uważność na detale, z drugiej zaś strony w krajobrazie silnie nacechowanym obecnością górnictwa i przemysłu naftowego. Brutalna, a zarazem malownicza sceneria szybów, drewnianych wież wiertniczych i codzienności ludzi robiących „w nafcie”, stanowiła tło jej dorastania. Ta złożona przestrzeń, która łączyła naturalną harmonię z kopalnianym syfem, wykształciła w niej umiejętność obserwowania świata w całym jego napięciu i różnorodności, co w późniejszych latach znalazło odbicie w jej twórczości malarskiej.

Edukację rozpoczęła w 1921 roku w szkole powszechnej w Libuszy, gdzie szybko wyróżniła się jako uczennica pilna i uzdolniona. Dzięki temu kontynuowała naukę w Prywatnym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim w Gorlicach. Dojazdy do szkoły wymagały znacznego wysiłku – codziennie o świcie wyruszała pieszo do stacji kolejowej w Zagórzanach. W 1932 roku złożyła egzamin dojrzałości.

Od wczesnego dzieciństwa przejawiała talent plastyczny, dlatego po maturze podjęła decyzję o zdawaniu na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Jej starania były konsekwentne – po kilku próbach została przyjęta na studia w 1935 roku. Kształciła się pod kierunkiem uznanych profesorów, takich jak Józef Mehoffer, Xawery Dunikowski, Kazimierz Sichulski oraz Stefan Filipkiewicz. Studia w ich pracowniach pozwoliły jej na rozwinięcie solidnego warsztatu i świadomego podejścia do kompozycji.

Wybuch II wojny światowej w 1939 roku spowodował zamknięcie Akademii. W 1940 roku okupacyjne władze utworzyły w jej miejsce Szkołę Rzemiosła Artystycznego (Staadtliche Kunstgewerbeschule), jednak Sroka odmówiła kontynuowania edukacji w tej instytucji. Do końca wojny pracowała jako nauczycielka, nie zrywając jednocześnie więzi z praktyką artystyczną. Po reaktywowaniu Akademii w 1945 roku powróciła na studia i w 1946 roku obroniła dyplom w pracowni Wojciecha Weissa.

Pozostała w Krakowie, gdzie w 1948 roku uzyskała członkostwo w tamtejszym oddziale Związku Polskich Artystów Plastyków – stowarzyszenia, które w powojennej rzeczywistości umożliwiało wykonywanie zawodu artysty plastyka. Państwowy dyplom malarza otrzymała w 1955 roku, po wymagającym egzaminie zawodowym.

Na początku 1956 roku Anna Sroka przeprowadziła się do Bydgoszczy. Decyzja ta zapoczątkowała najbardziej intensywny okres jej twórczości. Zrezygnowała z pracy etatowej, aby w pełni poświęcić się sztuce. Żyła bardzo skromnie – warunki ekonomiczne twórczego utrzymania się były trudne, co wymagało licznych wyrzeczeń. Przez kilka lat prowadziła Mały Salon Sztuki, który stanowił zarówno miejsce ekspozycji jej prac, jak i źródło dodatkowego dochodu.

Sroczanka nie wyszła za mąż. W wypowiedziach podkreślała, że nie potrafiłaby „podzielić serca na dwoje”, wskazując tym samym na prymat działalności twórczej w jej życiu. Jej refleksje na temat pracy artystycznej były jasno sprecyzowane:

Uprawiam malarstwo i grafikę, gdyż obie te dyscypliny dają mi możliwość pełniejszego wypowiedzenia się. Interesuje mnie człowiek i jego problemy ujmowane w kompozycje i cykle. Lubię także pejzaże, bo one są dla mnie kontynuacją obcowania z przyrodą.

Zorganizowała 27 wystaw indywidualnych. Jej prace znajdują się w zbiorach muzealnych w Bieczu, Rzeszowie, Krośnie, Grudziądzu, Majdanku, Koszalinie, Toruniu oraz Bydgoszczy, a także w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Jeden z jej obrazów – „Ostatnia Wieczerza” znajdował się w kościele w Libuszy, lecz niestety uległ zniszczeniu podczas pożaru świątyni w 1986 roku. W 1974 roku Sroczanka została uhonorowana odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”.

Zmarła 20 grudnia 1991 roku w Bydgoszczy i została pochowana na cmentarzu przy ulicy Wiślanej. Jej dorobek – świadczący o konsekwencji, samodzielności i wysokiej kulturze artystycznej – stanowi ważny element historii sztuki polskiej drugiej połowy XX wieku.